શેરબજારમાં તેજી (Bull Market) સૌને ગમે છે. જ્યારે રોજ પોર્ટફોલિયો લીલા નિશાનમાં દેખાતો હોય, ત્યારે દરેક રોકાણકાર પોતાને ‘એક્સપર્ટ’ સમજવા લાગે છે. પરંતુ એક રોકાણકારની સાચી કસોટી ત્યારે થાય છે જ્યારે બજારમાં અચાનક મોટો કડાકો (Market Crash) આવે છે.
વર્ષ ૨૦૦૮ ની વૈશ્વિક મંદી હોય કે ૨૦૨૦ નો કોરોનાકાળ, જ્યારે બજાર ૨૦% થી ૩૦% તૂટે છે, ત્યારે મોટાભાગના નવા રોકાણકારો ગભરાટમાં (Panic) આવીને પોતાના શેર સસ્તામાં વેચીને બજારમાંથી ભાગી જાય છે. પરંતુ, મુનાફો ડૉટ ઇન (munafo.in) ના વાચકોએ એ સમજવું પડશે કે “શેરબજારમાં અસલી સંપત્તિ મંદીના સમયે જ બને છે.”
ચાલો જાણીએ કે જ્યારે બજારમાં ડરનો માહોલ હોય, ત્યારે વિશ્વના દિગ્ગજ રોકાણકારો કઈ વિચારસરણી અપનાવે છે અને નાના રોકાણકારોએ પોતાનો પોર્ટફોલિયો બચાવવા માટે કયા ૫ સુવર્ણ નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ.
દિગ્ગજ રોકાણકારો માર્કેટ ક્રેશને કેવી રીતે જુએ છે?
- વોરેન બફેટ (Warren Buffett): બફેટનો સૌથી પ્રખ્યાત નિયમ છે, “જ્યારે બીજા લોકો લાલચી હોય ત્યારે ડરો, અને જ્યારે બીજા લોકો ડરેલા હોય ત્યારે લાલચી બનો.” ૨૦૦૮ ની નાણાકીય કટોકટી વખતે જ્યારે આખી દુનિયાના બજારો ડૂબી રહ્યા હતા, ત્યારે બફેટે બેંક ઓફ અમેરિકા અને ગોલ્ડમૅન સૅક્સ જેવી મજબૂત કંપનીઓમાં અબજો ડોલરનું રોકાણ કર્યું હતું. કારણ? તેમને ક્વોલિટી કંપનીઓ ‘સેલ’ (Discount) માં મળી રહી હતી.
- પીટર લિંચ (Peter Lynch): પીટર લિંચ માને છે કે શેરબજારમાં ઘટાડો એ શિયાળાની ઋતુ જેવો સામાન્ય છે. તેઓ કહે છે, “જો તમે બજારમાં ૨૦% કે ૩૦% નો ઘટાડો પચાવી શકવાની ક્ષમતા નથી ધરાવતા, તો તમારે શેરમાં રોકાણ કરવું જ ન જોઈએ.”
- રાકેશ ઝુનઝુનવાલા (Rakesh Jhunjhunwala): ભારતના બિગ બુલ હંમેશા કહેતા કે, “બજારમાં કરેક્શન (ઘટાડો) એ બજારનું સ્વાસ્થ્ય સુધારવા માટે જરૂરી છે.” ૨૦૨૦ માં જ્યારે નિફ્ટી ૭,૫૦૦ ની આસપાસ પહોંચી ગયો, ત્યારે તેમણે ગભરાવાને બદલે ટાટા મોટર્સ જેવા શેરો ઐતિહાસિક નીચા ભાવે ખરીદી લીધા હતા.
માર્કેટ ક્રેશ વખતે નાના રોકાણકારોએ શું કરવું? (૫ સુવર્ણ નિયમો)
દિગ્ગજો પાસે તો અબજો રૂપિયા હોય છે, પણ ૧ લાખ કે ૧૦ લાખનો પોર્ટફોલિયો ધરાવતા રિટેલ રોકાણકારોએ આવા સમયે શું કરવું જોઈએ? નીચેના ૫ નિયમો ગાંઠે બાંધી લો:
૧. ગભરાટમાં વેચાણ (Panic Selling) ક્યારેય ન કરો
જ્યારે તમારો પોર્ટફોલિયો -૨૦% કે -૩૦% દેખાડતો હોય, ત્યારે માનસિક તાણ આવવી સ્વાભાવિક છે. પરંતુ યાદ રાખો, જ્યાં સુધી તમે શેર ‘વેચતા’ નથી, ત્યાં સુધી તે માત્ર ‘પેપર લોસ’ (કાગળ પરનું નુકસાન) છે. જો તમે ગભરાટમાં આવીને શેર વેચી દીધા, તો તે નુકસાન વાસ્તવિક બની જશે. જો તમે સારી ક્વોલિટીની અને દેવામુક્ત (Debt-free) કંપનીઓ ખરીદી છે, તો બજાર સ્થિર થતાં જ તે સૌથી પહેલા બાઉન્સ બેક (રિકવર) થશે.
૨. તમારા મ્યુચ્યુઅલ ફંડની ‘SIP’ ભૂલથી પણ બંધ ન કરો
બજાર ઘટે ત્યારે ૮૦% લોકો પોતાની માસિક SIP અટકાવી દે છે, આ તેમની સૌથી મોટી ભૂલ છે. SIP નો અસલી જાદુ જ ઘટતા બજારમાં છે! જ્યારે બજાર નીચે હોય છે, ત્યારે તમારી નિશ્ચિત રકમમાં (દા.ત. ₹૫૦૦૦ માં) તમને ફંડના વધુ યુનિટ્સ (Units) મળે છે. જ્યારે બજાર ફરી ઉપર જશે, ત્યારે આ નીચા ભાવે ભેગા કરેલા યુનિટ્સ જ તમને મલ્ટીબેગર વળતર આપશે. ઘટતા બજારમાં SIP ચાલુ રાખવી એ ‘રૂપી કોસ્ટ એવરેજિંગ’ નો શ્રેષ્ઠ રસ્તો છે.
૩. પોર્ટફોલિયોમાંથી ‘કચરો’ સાફ કરવાની તક (Portfolio Cleaning)
તેજીના માહોલમાં લોકો મિત્રોની સલાહ પર કે વોટ્સએપ ટિપ્સના આધારે ગમે તેવા પેની સ્ટોક્સ (Penny Stocks) કે ખરાબ ફંડામેન્ટલ વાળા શેર ખરીદી લેતા હોય છે. જ્યારે બજાર ક્રેશ થાય, ત્યારે આ ખરાબ શેરો સૌથી વધુ તૂટે છે અને ફરી ક્યારેય ઉપર આવતા નથી. આ યોગ્ય સમય છે કે આવા કચરા શેરોને નુકસાનમાં પણ વેચીને તે પૈસા રિલાયન્સ, HDFC બેંક, કે TCS જેવી બ્લુ ચિપ (Bluechip) કંપનીઓમાં રોકવા, જે અત્યારે ડીસ્કાઉન્ટમાં મળી રહી હોય છે.
૪. ‘રોકડ’ (Cash) એ રાજા છે
દરેક દિગ્ગજ રોકાણકાર પોતાના ખાતામાં હંમેશા ૧૦% થી ૨૦% રોકડ (Cash) બચાવીને રાખે છે. હોવર્ડ માર્ક્સ કહે છે કે ક્રેશ વખતે રોકડ એ બંદૂકની ગોળી સમાન છે. જ્યારે બજારમાં ચારેબાજુ લોહીયાળ જંગ હોય અને શાનદાર શેરો ૩૦-૪૦% સસ્તા મળતા હોય, ત્યારે જો તમારી પાસે રોકડ હશે, તો જ તમે ખરીદી કરી શકશો. તેથી, બજાર ટોચ પર હોય ત્યારે થોડો નફો બુક કરીને રોકડ અનામત રાખતા શીખો.
૫. પડતા છરાને પકડવાનો પ્રયાસ ન કરો (Don’t Catch a Falling Knife)
જ્યારે બજાર સતત ૫-૬ દિવસથી તૂટી રહ્યું હોય, ત્યારે ઘણા લોકો એમ વિચારીને ખરીદી કરી લે છે કે “હવે આનાથી નીચે કેટલું જશે?” પરંતુ બજાર હજુ વધુ તૂટી શકે છે. શેરબજારની ભાષામાં આને પડતો છરો (Falling Knife) પકડવો કહેવાય છે, જેમાં તમારા હાથ જ કપાશે. બજારને પહેલા એક જગ્યાએ સ્થિર થવા દો (Consolidation). જ્યારે ચાર્ટ પર રિકવરીના સંકેત (Support level) દેખાય, ત્યારે ધીમે ધીમે હપ્તામાં ખરીદી શરૂ કરો. એકસાથે બધા પૈસા ક્યારેય ન લગાવો.
ક્રેશ વખતે કઈ ભૂલો ટાળવી? (What NOT to do)
- લોન લઈને રોકાણ ન કરો: બજાર ગમે તેટલું સસ્તું લાગે, બેંકમાંથી પર્સનલ લોન લઈને કે ઉછીના પૈસા લઈને ક્યારેય ઘટતા બજારમાં ખરીદી ન કરો. જો બજાર લાંબો સમય રિકવર ન થયું, તો વ્યાજનું મીટર તમને બરબાદ કરી દેશે.
- ન્યૂઝ ચેનલો બંધ કરો: મંદીના સમયે મીડિયામાં માત્ર નકારાત્મક સમાચારો જ ચાલતા હોય છે (દા.ત. “દુનિયા ખતમ થઈ જશે”, “અર્થતંત્ર ડૂબી જશે”). આ અવાજથી દૂર રહીને કંપનીની બેલેન્સ શીટ પર ધ્યાન આપો.
નિષ્કર્ષ:
યાદ રાખો, મોલમાં જ્યારે ૫૦% નું ‘ડિસ્કાઉન્ટ સેલ’ ચાલે છે, ત્યારે લોકો પડાપડી કરીને ખરીદી કરે છે. તો શેરબજારમાં જ્યારે સારા શેરો પર ૩૦% નું ‘સેલ’ લાગે, ત્યારે લોકો ડરીને કેમ ભાગી જાય છે? માર્કેટ ક્રેશને ડરની નજરે જોવાને બદલે તેને એક ‘સુવર્ણ તક’ (Golden Opportunity) તરીકે જોવાની માનસિકતા કેળવો.
Leave a Reply