શેરબજારના ૨ 'બ્રહ્માસ્ત્ર' RSI અને મૂવિંગ એવરેજ (Moving Average) નો જાદુ શીખો એકદમ દેશી ભાષામાં

નમસ્કાર રોકાણકાર મિત્રો! મુનાફો ડૉટ ઇન (munafo.in) ના આજના આ એડવાન્સ ટેકનિકલ માસ્ટરક્લાસમાં તમારું હાર્દિક સ્વાગત છે.

ધારો કે તમે કોઈ અજાણ્યા રસ્તા પર ગાડી ચલાવી રહ્યા છો. જો તમારી પાસે કારમાં સ્પીડોમીટર (ઝડપ માપવાનું મીટર) અને જીપીએસ (GPS) ન હોય, તો એક્સિડન્ટ થવાનો ડર રહે છે. શેરબજારમાં પણ ‘ઇન્ડિકેટર્સ’ (Indicators) આ સ્પીડોમીટર અને જીપીએસ જેવું જ કામ કરે છે. તે તમને અગાઉથી ચેતવણી આપે છે કે કયો શેર હવે થાકી ગયો છે અને કયા શેરમાં નવી તાકાત આવી રહી છે.

દુનિયામાં હજારો ઇન્ડિકેટર્સ છે, પરંતુ વોલ સ્ટ્રીટથી લઈને દલાલ સ્ટ્રીટ સુધીના સૌથી સફળ ટ્રેડર્સ મુખ્યત્વે આ બે ઇન્ડિકેટર્સ પર સૌથી વધુ ભરોસો કરે છે: ૧. મૂવિંગ એવરેજ (Moving Average) અને ૨. RSI (Relative Strength Index). ચાલો જાણીએ તેનો જાદુ!

૧. મૂવિંગ એવરેજ (Moving Average): બજારનો ‘જીપીએસ’ (GPS)

શેરબજારમાં રોજબરોજ ભાવમાં ખૂબ મોટા ઉતાર-ચઢાવ આવે છે (જેને ઘોંઘાટ કે Noise કહેવાય છે). આ ઘોંઘાટને દૂર કરીને શેરનો અસલી ટ્રેન્ડ કઈ દિશામાં છે, તે જાણવા માટે મૂવિંગ એવરેજનો ઉપયોગ થાય છે.

આ શું છે? મૂવિંગ એવરેજ એટલે છેલ્લા અમુક દિવસોના ક્લોઝિંગ ભાવની ‘સરેરાશ’ કાઢીને ચાર્ટ પર દોરવામાં આવતી એક સ્મૂથ લાઈન.
જો તમે ૫૦ દિવસની મૂવિંગ એવરેજ (50 DMA) લગાવો, તો તે છેલ્લા ૫૦ દિવસના ભાવની સરેરાશ બતાવશે.

મૂવિંગ એવરેજનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?

લાંબા ગાળા માટે (200 DMA): ૨૦૦ દિવસની મૂવિંગ એવરેજ એ કોઈપણ શેરની ‘લક્ષ્મણ રેખા’ છે. જો કોઈ શેર ૨૦૦ DMA ની ઉપર ચાલી રહ્યો હોય, તો સમજવું કે તે ‘મજબૂત તેજી’ (Uptrend) માં છે. જો કોઈ શેર ૨૦૦ DMA ની નીચે જતો રહે, તો તેને વેચીને બહાર નીકળી જવું, કારણ કે તે લાંબી મંદીમાં ફસાઈ શકે છે.
ગોલ્ડન ક્રોસઓવર (Golden Crossover): આ શેરબજારનો સૌથી પાવરફુલ બાય સિગ્નલ છે. જ્યારે ટૂંકા ગાળાની લાઈન (50 DMA) લાંબા ગાળાની લાઈનને (200 DMA) નીચેથી કાપીને ઉપર જાય, ત્યારે તેને ‘ગોલ્ડન ક્રોસ’ કહેવાય છે. આ દર્શાવે છે કે શેરમાં કોઈ મોટા ફંડે એન્ટ્રી લીધી છે અને હવે ભયંકર તેજી આવશે.
ડેથ ક્રોસ (Death Cross): આનાથી બરાબર ઊલટું! જ્યારે 50 DMA ની લાઈન 200 DMA ની લાઈનને ઉપરથી કાપીને નીચે જાય, ત્યારે સમજી લેવું કે શેરમાંથી માલ ખાલી થઈ રહ્યો છે.

૨. RSI (Relative Strength Index): બજારનું ‘સ્પીડોમીટર’

મૂવિંગ એવરેજ તમને દિશા બતાવે છે, જ્યારે RSI તમને બજારની ‘ઝડપ અને થાક’ (Momentum) બતાવે છે.

આ શું છે? RSI એ ૦ થી ૧૦૦ ની વચ્ચે ફરતું એક મીટર છે. આ મીટર ચાર્ટની બરાબર નીચે જોવા મળે છે.
ઓવરબૉટ (Overbought – ૭૦ ની ઉપર): ધારો કે તમે હાઇવે પર ૧૫૦ ની સ્પીડથી કાર ચલાવી રહ્યા છો. થોડા સમય પછી એન્જિન ગરમ થશે અને તમારે બ્રેક મારવી જ પડશે. તેવી જ રીતે, જ્યારે કોઈ શેર સતત વધતો રહે અને તેનો RSI ૭૦ ની ઉપર જતો રહે, ત્યારે સમજવું કે તે શેર હવે ‘ઓવરબૉટ’ (વધુ પડતો લેવાઈ ગયેલો) છે. અહીં નવી ખરીદી ક્યારેય ન કરવી, કારણ કે ગમે ત્યારે નફાવસૂલી (Profit Booking) આવી શકે છે.
ઓવરસોલ્ડ (Oversold – ૩૦ ની નીચે): જ્યારે કોઈ શેર ખરાબ સમાચારોને કારણે સતત પટકાતો હોય અને તેનો RSI ૩૦ ની નીચે જતો રહે, ત્યારે તે ‘ઓવરસોલ્ડ’ ઝોનમાં આવી જાય છે. એટલે કે જેટલો કચરો કાઢવાનો હતો તે નીકળી ગયો છે. હવે સ્માર્ટ રોકાણકારો અહીથી ધીમે ધીમે (બાય ઓન ડિપ્સ) ખરીદી ચાલુ કરશે.

RSI ની સૌથી મોટી ભૂલ (ચેતવણી):

નવા લોકો માને છે કે RSI ૩૦ પર આવે એટલે તરત શેર ખરીદી લેવો. ના! ખરાબ ડાઉનટ્રેન્ડમાં RSI દિવસો સુધી ૨૦ કે ૩૦ પર રહી શકે છે અને શેર અડધો થઈ શકે છે. હંમેશા RSI ૩૦ થી બાઉન્સ થઈને ઉપર (દા.ત. ૪૦ તરફ) જવાનું શરૂ કરે, ત્યારે જ ખરીદી કરવી.

૩. ‘સુપર કોમ્બો સ્ટ્રેટેજી’: બંનેને ભેગા કરીને નફો કેવી રીતે કરવો?

દુનિયાનો કોઈ પણ એક ઇન્ડિકેટર ૧૦૦% સાચો હોતો નથી. પરંતુ જ્યારે તમે બંનેનો સાથે ઉપયોગ કરો છો, ત્યારે તમારી જીતવાની શક્યતા (Winning Probability) ૮૦% સુધી પહોંચી જાય છે.

સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ સ્ટ્રેટેજી: ૧. પહેલા ચાર્ટ પર ૨૦૦ દિવસની મૂવિંગ એવરેજ (200 DMA) લગાવો. માત્ર એવા જ શેર પસંદ કરો જે 200 DMA ની ઉપર હોય (એટલે કે ટ્રેન્ડ પોઝિટિવ છે). ૨. હવે તે શેરમાં RSI મીટર જુઓ. ૩. જ્યારે તે મજબૂત શેર માર્કેટના કોઈ ઘટાડાને કારણે નીચે આવે અને તેની 200 DMA લાઈનની આસપાસ સપોર્ટ લેતો હોય, ત્યારે જુઓ કે શું તેનો RSI પણ ૪૦ કે ૩૦ ની આસપાસ આવીને ‘ઓવરસોલ્ડ’ થયો છે? ૪. જો હા, તો આ ‘સ્નાઈપર એન્ટ્રી’ (Sniper Entry) છે! અહીં તમને સૌથી ઓછા રિસ્ક સાથે સૌથી મોટો નફો મળશે, કારણ કે તમે મજબૂત ટ્રેન્ડવાળા શેરને સસ્તા ભાવે પકડી લીધો છે.

નિષ્કર્ષ (Conclusion): ભાવ ભગવાન છે!

મુનાફો ડૉટ ઇન (munafo.in) ના વાચકોએ એક વાત પોતાના મગજમાં કાયમ માટે છાપી લેવાની જરૂર છે: “Price is Supreme (ભાવ ભગવાન છે).” ઇન્ડિકેટર્સ હંમેશા ભાવની પાછળ ચાલે છે (Lagging), ભાવ ઇન્ડિકેટરની પાછળ નથી ચાલતો. તેથી ક્યારેય માત્ર ઇન્ડિકેટર જોઈને આંધળો કૂદકો ન મારવો. કેન્ડલસ્ટિક, સપોર્ટ-રેઝિસ્ટન્સ અને આ બે ઇન્ડિકેટર્સના સમન્વયથી તમે શેરબજારના એક એવા ખેલાડી બની જશો જેને ઓપરેટર્સ પણ છેતરી નહીં શકે.