નમસ્કાર રોકાણકાર મિત્રો! મુનાફો (munafo.in) ના આજના આ ‘ડિક્શનરી સ્પેશિયલ’ લેખમાં તમારું સ્વાગત છે. શેરબજારમાં જ્યારે તમે કોઈ ન્યૂઝ ચેનલ જુઓ છો કે કોઈ રિપોર્ટ વાંચો છો, ત્યારે એવું લાગે છે કે જાણે તેઓ કોઈ બીજી જ ભાષામાં વાત કરી રહ્યા છે. “P/E રેશિયો વધી ગયો છે” કે “EPS માં ઘટાડો થયો છે” – આવા શબ્દો નવા રોકાણકારોને મૂંઝવણમાં મૂકી દે છે.
જો તમારે ૨૦૨૬માં એક સ્માર્ટ રોકાણકાર બનવું હોય, તો તમારે આ ‘જાર્ગન્સ’ (Jargons) સમજવા જ પડશે. આજે આપણે ૨૦ એવા શબ્દો વિશે શીખીશું જે તમારા રોકાણના પ્રવાસને એકદમ સરળ બનાવી દેશે.
૧. ફેસ વેલ્યુ (Face Value)
કંપની જ્યારે શરૂ થાય ત્યારે તેના શેરની જે મૂળ કિંમત નક્કી કરવામાં આવે તેને ફેસ વેલ્યુ કહેવાય. સામાન્ય રીતે આ ₹૧, ₹૨, ₹૫ કે ₹૧૦ હોય છે. ડિવિડન્ડ હંમેશા આ ફેસ વેલ્યુ પર જ ગણાય છે.
૨. માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન (Market Cap)
કંપનીની બજારમાં કુલ કિંમત કેટલી છે? (કુલ શેરની સંખ્યા × અત્યારનો ભાવ). આના આધારે જ કંપની લાર્જ-કેપ, મિડ-કેપ કે સ્મોલ-કેપ ગણાય છે.
૩. EPS (Earnings Per Share)
કંપનીએ ૧ શેર દીઠ કેટલો નફો કર્યો?
- ઉદાહરણ: જો કંપની ૧૦૦ કરોડ નફો કરે અને તેની પાસે ૧૦ કરોડ શેર હોય, તો EPS ₹૧૦ થયો. EPS જેટલો વધારે, કંપની એટલી જ સારી.
૪. P/E Ratio (Price-to-Earnings)
શેર મોંઘો છે કે સસ્તો તે જાણવાનું આ સૌથી મોટું હથિયાર છે. તે બતાવે છે કે ₹૧ કમાવા માટે રોકાણકારો કેટલા રૂપિયા ચૂકવવા તૈયાર છે. જો P/E ૨૦ હોય, તો મતલબ કે તમે ₹૧ ના નફા માટે ₹૨૦ ચૂકવી રહ્યા છો.
૫. બુક વેલ્યુ (Book Value)
જો આજે કંપની બંધ થઈ જાય અને તેની બધી મિલકતો વેચી દેવામાં આવે, તો એક શેરધારકના ભાગે કેટલા રૂપિયા આવશે? જો શેર તેના બુક વેલ્યુ કરતા નીચે મળતો હોય, તો તે ઘણીવાર ‘વેલ્યુ બાઇંગ’ ગણાય છે.
૬. ડિવિડન્ડ (Dividend)
કંપની પોતાના નફામાંથી જે ભાગ રોકાણકારોને રોકડ સ્વરૂપે આપે તેને ડિવિડન્ડ કહેવાય. આ તમારી ‘પેસિવ ઇન્કમ’ છે.
૭. ડિવિડન્ડ યીલ્ડ (Dividend Yield)
તમે રોકેલા પૈસા પર તમને કેટલા ટકા ડિવિડન્ડ મળે છે? જો ₹૧૦૦ ના શેર પર કંપની ₹૫ ડિવિડન્ડ આપે, તો યીલ્ડ ૫% થઈ.
૮. ROE (Return on Equity)
કંપની પોતાના શેરધારકોના પૈસાનો ઉપયોગ કરીને કેટલા ટકા નફો કમાય છે? ૨૦% થી વધુ ROE ધરાવતી કંપનીઓ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
૯. ડેટ-ટુ-ઇક્વિટી રેશિયો (Debt-to-Equity)
કંપની પર કેટલું દેવું છે? જો આ રેશિયો ૧ થી વધુ હોય, તો તેનો અર્થ છે કે કંપની પર તેની મૂડી કરતા દેવું વધી ગયું છે. ૦.૫ થી ઓછો રેશિયો સુરક્ષિત મનાય છે.
૧૦. વોલેટિલિટી (Volatility)
શેરના ભાવમાં કેટલી ઝડપથી વધઘટ થાય છે? જો ભાવ ઘડીકમાં ઉપર અને ઘડીકમાં નીચે જતો હોય, તો તે શેર ‘હાઈ વોલેટાઇલ’ ગણાય.
૧૧. લિક્વિડિટી (Liquidity)
બજારમાં તે શેરના કેટલા ખરીદનાર અને વેચનાર હાજર છે? બ્લુ-ચિપ શેરોમાં લિક્વિડિટી વધુ હોય છે, એટલે તમે ગમે ત્યારે શેર વેચી શકો છો.
૧૨. બ્લુ-ચિપ સ્ટોક્સ (Blue-chip Stocks)
દેશની સૌથી મોટી, જૂની અને ભરોસાપાત્ર કંપનીઓ (દા.ત. Reliance, TCS, HDFC Bank).
૧૩. બુલ માર્કેટ (Bull Market)
જ્યારે બજાર સતત ઉપર જતું હોય અને રોકાણકારોમાં ઉત્સાહ હોય. (આખલો નીચેથી ઉપર મારે તે તેજી).
૧૪. બેર માર્કેટ (Bear Market)
જ્યારે બજાર સતત પડતું હોય અને ડરનો માહોલ હોય. (રીંછ ઉપરથી પંજો મારીને નીચે પાડે તે મંદી).
૧૫. ૫૨-વીક હાઈ/લો (52-Week High/Low)
છેલ્લા ૧ વર્ષમાં શેરનો સૌથી ઊંચો અને સૌથી નીચો ભાવ કયો હતો?
૧૬. પોર્ટફોલિયો (Portfolio)
તમે ખરીદેલા તમામ શેરો, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કે બોન્ડ્સના સમૂહને પોર્ટફોલિયો કહેવાય.
૧૭. એવરેજિંગ (Averaging)
જ્યારે શેરનો ભાવ નીચે જાય ત્યારે વધુ શેર ખરીદીને તમારી સરેરાશ ખરીદ કિંમત નીચે લાવવાની પ્રક્રિયા.
૧૮. સ્ટોપ લોસ (Stop Loss)
નુકસાનને મર્યાદિત કરવા માટે અગાઉથી નક્કી કરેલો ભાવ. (સુરક્ષા કવચ).
૧૯. બોનસ શેર (Bonus Issue)
કંપની જ્યારે મફતમાં વધારાના શેર આપે. (દા.ત. ૧:૧ બોનસ એટલે તમારી પાસે ૧ શેર હોય તો ૨ થઈ જાય).
૨૦. સ્ટોક સ્પ્લિટ (Stock Split)
જ્યારે શેરનો ભાવ બહુ વધી જાય ત્યારે તેને નાના ભાગમાં વહેંચવામાં આવે. આમાં માત્ર શેરની સંખ્યા વધે છે, પણ તમારી કુલ રોકાણ કિંમત એ જ રહે છે.
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મુનાફો ડૉટ ઇન (munafo.in) ના વાચકો જો આ ૨૦ શબ્દો સમજી લેશે, તો તેઓ કોઈપણ બિઝનેસ ન્યૂઝ કે એનાલિસ્ટના રિપોર્ટને સરળતાથી સમજી શકશે. શેરબજાર એ અઘરું નથી, માત્ર તેની ભાષા શીખવાની જરૂર છે. તમે જેટલા વધુ ‘સાક્ષર’ (Literate) બનશો, એટલા જ વધુ સફળ રોકાણકાર બનશો.
Leave a Reply