જ્યારે મોટાભાગના રોકાણકારો અર્થતંત્રમાં તેજી (Boom) આવે તેની રાહ જોતા હોય છે, ત્યારે જ્યોર્જ સોરોસ જેવા ‘મેક્રો ઇન્વેસ્ટર્સ’ બજારમાં ક્યાં પરપોટો (Bubble) ફૂલી રહ્યો છે તેની રાહ જોતા હોય છે. સોરોસનું માનવું છે કે બજાર હંમેશા સાચું નથી હોતું, બજાર માણસોની લાગણીઓથી ચાલે છે અને માણસો હંમેશા ભૂલો કરે છે. આ જ ભૂલોમાંથી સોરોસે અબજો ડૉલરની સંપત્તિ બનાવી છે.
ચાલો જાણીએ સોરોસના રોકાણના એવા ૪ ખતરનાક પણ અદભૂત સિદ્ધાંતો, જેણે તેમને શેરબજારના ઇતિહાસના સૌથી ડરામણા અને સફળ ટ્રેડર બનાવ્યા.
૧. ૧૯૯૨ નો ઈતિહાસ: ધ મેન હુ બ્રોક ધ બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડ
જ્યોર્જ સોરોસનું નામ આખી દુનિયામાં ત્યારે ગુંજી ઉઠ્યું જ્યારે તેમણે ૧૬ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૨ (જેને બ્લેક વેનસ્ડે કહેવાય છે) ના રોજ એક જ દિવસમાં $૧ અબજ (લગભગ ૮,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા) નો નફો કમાયો હતો!
- તેમણે શું કર્યું? સોરોસના રિસર્ચ મુજબ તે સમયે બ્રિટનનું ચલણ ‘પાઉન્ડ’ (Pound) તેની અસલી કિંમત કરતા ઘણું વધારે મોંઘુ ચાલી રહ્યું હતું અને બ્રિટનની સરકાર તેને જબરદસ્તી ટકાવી રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહી હતી.
- સોરોસે બેંકો પાસેથી અબજો પાઉન્ડ ઉછીના લીધા અને બજારમાં તેને વેચવા (Short) કાઢ્યા. સોરોસના આ જંગી વેચાણને કારણે પાઉન્ડમાં ભયંકર કડાકો આવ્યો. બ્રિટનની સરકાર પાસે પાઉન્ડને બચાવવા માટે પૂરતા ડૉલર ન બચ્યા અને તેમણે હાર માની લીધી. પાઉન્ડ તૂટતા જ સોરોસે નીચા ભાવે પાઉન્ડ પાછા ખરીદીને બેંકોને પરત કરી દીધા અને વચ્ચેનો અબજો ડૉલરનો નફો પોતાના ખિસ્સામાં મૂકી લીધો.
૨. શોર્ટ-સેલિંગ (Short Selling) નો જાદુ
સામાન્ય રોકાણકારનો નિયમ છે: “સસ્તામાં ખરીદો અને મોંઘામાં વેચો.” પરંતુ જ્યોર્જ સોરોસ શોર્ટ-સેલિંગના માસ્ટર છે. તેમનો નિયમ છે: “મોંઘામાં વેચો અને પછી સસ્તામાં ખરીદો.”
- જો તમને લાગે છે કે કોઈ કંપની (કે કોઈ દેશનું ચલણ) અત્યંત મોંઘી થઈ ગઈ છે અને હવે તૂટવાની જ છે, તો તમે બ્રોકર પાસેથી તે શેર ઉછીના લઈને ઊંચા ભાવે વેચી શકો છો.
- જ્યારે ખરાબ સમાચારોને કારણે તે શેર અડધા ભાવનો થઈ જાય, ત્યારે તેને પાછો ખરીદીને બ્રોકરને પરત કરી દો. વચ્ચેનો તફાવત તમારો નફો! સોરોસ આ જ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરન્સી (ચલણ) અને શેરબજારમાં મોટા પાયે કરે છે.
૩. જ્યોર્જ સોરોસનું બ્રહ્માસ્ત્ર: રિફ્લેક્સિવિટી થીયરી (Theory of Reflexivity)
પરંપરાગત અર્થશાસ્ત્ર શીખવે છે કે બજાર હંમેશા સમજદાર (Efficient) હોય છે. પરંતુ સોરોસની ‘રિફ્લેક્સિવિટી થીયરી’ કહે છે કે બજાર માણસના ‘ભ્રમ’ થી ચાલે છે.
- આ થીયરી શું છે? સોરોસ માને છે કે રોકાણકારોના વિચારો (Perceptions) અને બજારની વાસ્તવિકતા (Reality) બંને એકબીજા પર અસર કરે છે.
- ઉદાહરણ: ધારો કે લોકોને લાગે છે કે રિયલ એસ્ટેટ (જમીન) ના ભાવ હંમેશા વધશે જ. આ માન્યતાને કારણે લોકો વધુને વધુ જમીન ખરીદે છે. આ નવી ખરીદીને કારણે જમીનના ભાવ સાચે જ વધે છે. ભાવ વધતા જોઈને લોકોને થાય છે કે “અમારી માન્યતા સાચી હતી”, એટલે તેઓ બેંકોમાંથી લોન લઈને હજુ વધુ જમીન ખરીદે છે.
- આ એક ‘લૂપ’ (ચક્ર) બની જાય છે અને એક મોટો પરપોટો (Bubble) રચાય છે. સોરોસ આ પરપોટાને ઓળખી લે છે અને જ્યારે આ પરપોટો ફૂટવાની તૈયારીમાં હોય, ત્યારે તે ઊલટી બાજુનો દાવ (Short) રમીને કરોડો કમાય છે.
૪. સર્વાઇવલ ફર્સ્ટ (Survival First – સૌથી પહેલો નિયમ બચવાનો છે)
સોરોસ મોટા જોખમો લેવા માટે જાણીતા છે, પરંતુ તેઓ ક્યારેય એવું જોખમ નથી લેતા જેનાથી તેઓ રસ્તા પર આવી જાય. તેમનો સૌથી ફેમસ સિદ્ધાંત છે:
“તમે સાચા છો કે ખોટા, તે મહત્વનું નથી. પરંતુ જ્યારે તમે સાચા હોવ ત્યારે તમે કેટલા પૈસા કમાવ છો અને જ્યારે તમે ખોટા હોવ ત્યારે તમે કેટલા પૈસા ગુમાવો છો, તે સૌથી વધુ મહત્વનું છે.”
- જો સોરોસ કોઈ કંપનીમાં પૈસા રોકે અને તે ખોટા પડે, તો તેઓ પોતાનો અહંકાર (Ego) વચ્ચે લાવ્યા વગર તરત જ પોતાની ભૂલ સ્વીકારીને નુકસાન કાપી લે છે (Stop Loss).
- પરંતુ જ્યારે તેઓ સાચા પડે છે, ત્યારે તેઓ નાનો નફો લઈને બહાર નથી નીકળતા, તેઓ બજારને પૂરેપૂરું નીચોવી લે છે.
૫. ગ્લોબલ મેક્રો ઇન્વેસ્ટિંગ (Macro Investing)
પીટર લિંચ અને વોરેન બફેટ એકલ-દોકલ કંપનીઓ (Micro) પર ધ્યાન આપે છે, જ્યારે સોરોસ આખી દુનિયાના નકશા (Macro) પર ધ્યાન આપે છે. અમેરિકામાં ચૂંટણી કોણ જીતશે, ચીનની ઇકોનોમી કેવી છે, અને ભારતનો વ્યાજદર શું છે – આ બધી બાબતોનું વિશ્લેષણ કરીને તેઓ નક્કી કરે છે કે પૈસા કયા દેશમાં અને કયા સેક્ટરમાં રોકવા.
નિષ્કર્ષ (Conclusion): સામાન્ય રોકાણકારોએ શું શીખવું?
મુનાફો ડૉટ ઇન (munafo.in) ના વાચકોએ જ્યોર્જ સોરોસની જેમ અબજો રૂપિયાની લોન લઈને શોર્ટ-સેલિંગ કરવાની કોઈ જરૂર નથી, તે અત્યંત જોખમી છે. પરંતુ આપણે સોરોસ પાસેથી એ શીખવાનું છે કે શેરબજારના ‘ટોળા’ (Herd mentality) ની પાછળ ક્યારેય આંધળું થઈને ન ભાગવું. જ્યારે આખું બજાર કોઈ શેરમાં પાગલ થઈને પૈસા નાખતું હોય (જેમ કે થોડા સમય પહેલા સ્મોલ-કેપ શેરોમાં થયું), ત્યારે સમજી લેવું કે રિફ્લેક્સિવિટી થીયરી મુજબ અહીં ‘પરપોટો’ બની રહ્યો છે અને હવે સાવચેત થવાનો સમય આવી ગયો છે.
ડિસ્ક્લેમર: આ લેખ શૈક્ષણિક અને પ્રેરણાત્મક હેતુ માટે છે. શોર્ટ-સેલિંગ અને F&O અત્યંત જોખમી હોય છે. કોઈપણ ટ્રેડ લેતા પહેલા તમારા રજિસ્ટર્ડ ફાઇનાન્સિયલ એડવાઇઝરની સલાહ અચૂક લેવી.
Leave a Reply