નમસ્કાર રોકાણકાર મિત્રો! મુનાફો ડૉટ ઇન (munafo.in) ના આજના આ વિશેષ લેખમાં તમારું સ્વાગત છે. તમે કદાચ જોયું હશે કે બે વ્યક્તિઓ એક જ શેર ખરીદે છે, એક જ સમયે ખરીદે છે, છતાં એક વ્યક્તિ લાખો કમાય છે અને બીજો વ્યક્તિ નુકસાન કરીને બહાર નીકળી જાય છે. આવું કેમ?
કારણ કે શેરબજાર એ ગણિત કરતાં ૮૦% મનોવિજ્ઞાન (Psychology) છે. તમારું મગજ બજારના ઉતાર-ચઢાવ વખતે કેવી રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે, તેના પર જ તમારો નફો આધારિત છે. આજે આપણે એવા ૧૦ સાયકોલોજીકલ નિયમો વિશે જાણીશું જે તમને એક સામાન્ય રોકાણકારમાંથી ‘પ્રોફેશનલ ઇન્વેસ્ટર’ બનાવશે.
૧. ટોળાશાહી માનસિકતા (Herd Mentality) થી બચો
જ્યારે આખું ગામ કોઈ એક શેર વિશે વાતો કરતું હોય અને સોશિયલ મીડિયા પર તેની ‘ટિપ્સ’ ફરતી હોય, ત્યારે સમજી લેવું કે હવે તે શેરમાંથી નીકળવાનો સમય આવી ગયો છે. વોરેન બફેટ કહે છે તેમ, “જ્યારે બીજા લોકો લાલચી હોય ત્યારે ડરો.” હંમેશા પોતાની બુદ્ધિ વાપરો, માત્ર ટોળાની પાછળ ન દોડો.
૨. નુકસાન સ્વીકારવાની કળા (Accepting Losses)
નવા રોકાણકારોને લાગે છે કે તેઓ ક્યારેય ખોટા નહીં પડે. જ્યારે તેમનો કોઈ શેર ૧૦-૨૦% તૂટે છે, ત્યારે તેઓ તેને વેચવાને બદલે ‘એવરેજ’ કરવા લાગે છે અથવા “ભાવ પાછો આવશે” તેવી આશામાં બેસી રહે છે. યાદ રાખો, શેરબજારમાં ખોટું પડવું એ ગુનો નથી, પણ ભૂલને પકડી રાખવી એ આર્થિક આત્મહત્યા છે. સ્ટોપ લોસ (Stop Loss) ને ભગવાન માનો.
૩. રાતોરાત અમીર બનવાની લાલચ (Get-Rich-Quick Syndrome)
શેરબજારમાં ૯૦% લોકો એટલા માટે નિષ્ફળ જાય છે કારણ કે તેઓ અહીં ‘જુગાર’ રમવા આવે છે. તેઓ ઈચ્છે છે કે તેમના પૈસા ૧ મહિનામાં ડબલ થઈ જાય. આવી લાલચમાં તેઓ હાઈ-રિસ્ક ઓપ્શન ટ્રેડિંગ અથવા પેની સ્ટોક્સમાં પોતાની મૂડી ગુમાવે છે. સંપત્તિ ધીમે ધીમે અને ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ (Compounding) થી જ બને છે.
૪. ‘રિવન્જ ટ્રેડિંગ’ (Revenge Trading) થી દૂર રહો
જ્યારે કોઈ ટ્રેડમાં નુકસાન થાય છે, ત્યારે આપણો અહંકાર (Ego) ઘવાય છે. આપણે બજાર સાથે બદલો લેવા માટે તરત જ બીજો મોટો ટ્રેડ લઈએ છીએ કે “હમણાં જ નુકસાન રિકવર કરી લઉં.” બજાર સાથે ક્યારેય જીદ ન કરો. જો દિવસ ખરાબ હોય, તો લેપટોપ બંધ કરીને બહાર ફરવા જતા રહો. બજાર કાલે પણ અહીં જ રહેવાનું છે.
૫. FOMO (Fear of Missing Out) – તક છૂટી જવાનો ડર
જ્યારે કોઈ શેર ૨૦% વધી જાય છે, ત્યારે નવા રોકાણકારોને લાગે છે કે “અરેરે! હું રહી ગયો!” અને તેઓ ટોચ પર જઈને શેર ખરીદે છે, જ્યાંથી શેર નીચે પડવાનું શરૂ કરે છે. યાદ રાખો, શેરબજાર બસ સ્ટેન્ડ જેવું છે; જો એક બસ છૂટી જાય તો બીજી ચોક્કસ આવશે. ક્યારેય ભાગતા શેરની પાછળ ન દોડો.
૬. અતિશય આત્મવિશ્વાસ (Overconfidence) – તેજીનો ભ્રમ
જ્યારે સળંગ ૫-૬ ટ્રેડમાં નફો થાય છે, ત્યારે રોકાણકારને લાગે છે કે તે ‘માર્કેટનો રાજા’ બની ગયો છે. આ આત્મવિશ્વાસમાં તે પોતાની જોખમ લેવાની ક્ષમતા (Risk Capacity) કરતા વધુ પૈસા રોકી દે છે અને જ્યારે એક જ મોટો ઘટાડો આવે છે, ત્યારે આગળનો બધો નફો અને મૂડી સાફ થઈ જાય છે. હંમેશા નમ્ર રહો.
૭. ‘એન્કરિંગ બાયસ’ (Anchoring Bias) – જૂના ભાવને ભૂલી જાવ
ઘણા લોકો કહે છે, “આ શેર મેં ૫૦૦ માં જોયો હતો, હવે ૨૦૦ માં મળે છે એટલે સસ્તો જ હોય.” આ ખોટું છે. જો કંપનીમાં કંઈક ખરાબ થયું હોય, તો ૨૦૦ નો શેર ૨૦ પણ થઈ શકે છે. જૂના ભાવને ભૂલી જાવ અને અત્યારની પરિસ્થિતિ (Current Fundamentals) મુજબ નિર્ણય લો.
૮. કન્ફર્મેશન બાયસ (Confirmation Bias) – માત્ર સારું જ સાંભળવું
જ્યારે આપણે કોઈ શેર ખરીદીએ છીએ, ત્યારે આપણે ઇન્ટરનેટ પર માત્ર એવા જ વિડીયો કે લેખ શોધીએ છીએ જે તે શેરના વખાણ કરતા હોય. આપણે તેની ખામીઓ જોવાનું ટાળીએ છીએ. એક સ્માર્ટ રોકાણકાર હંમેશા પોતાની ધારણાથી વિરુદ્ધના વિચારો પણ સાંભળે છે જેથી તે સાચો નિર્ણય લઈ શકે.
૯. ધીરજ (Patience) – સૌથી મોટું હથિયાર
શેરબજારમાં પૈસા ‘ટ્રેડિંગ’ કરવાથી નથી બનતા, પણ ‘રાહ જોવાથી’ (Waiting) બને છે. તમે બીજ વાવો એટલે બીજે દિવસે ફળ નથી મળતું. એ જ રીતે, સારી કંપનીના શેરને વટવૃક્ષ બનવા માટે ૫ થી ૧૦ વર્ષનો સમય આપવો જ પડે છે. બજારમાં ‘ટાઈમિંગ’ કરતા ‘ટાઈમ ઇન ધ માર્કેટ’ વધુ મહત્વનું છે.
૧૦. ટ્રેડિંગ જર્નલ (Trading Journal) – તમારી જાતના શિક્ષક બનો
તમારા નફા અને નુકસાનની એક ડાયરી બનાવો. તમે ટ્રેડ લેતી વખતે શું વિચારી રહ્યા હતા અને તમારી લાગણીઓ કેવી હતી તે લખો. ૬ મહિના પછી જ્યારે તમે આ ડાયરી વાંચશો, ત્યારે તમને તમારી ભૂલો અને પેટર્ન સમજાશે. આ દુનિયાનો કોઈ પણ કોર્સ તમને જે નહીં શીખવી શકે, તે તમારી પોતાની ભૂલો શીખવશે.
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મુનાફો ડૉટ ઇન (munafo.in) ના માધ્યમથી અમે હંમેશા કહીએ છીએ કે, શેરબજારમાં તમારી લડાઈ બજાર સાથે નથી, પણ તમારી પોતાની લાગણીઓ (ડર અને લાલચ) સાથે છે. જો તમે તમારા મન પર કાબૂ મેળવી લીધો, તો દુનિયાની કોઈ તાકાત તમને અબજોપતિ બનતા રોકી શકશે નહીં.
Leave a Reply